De Wever hield voorbije week bilaterale gesprekken met alle partijen van zijn coalitie, niet alleen de vice-premiers, maar ook de partijvoorzitters waren uitgenodigd. We kunnen het rustig de tweede onderhandelingen over het regeerakkoord noemen. We hadden reeds eerder gesteld dat er een redelijk aantal onduidelijkheden waren over niet uitgewerkte punten. En juist deze punten hebben ons van bij aanvang verontrust.

1. Nieuwe toestand.

 Zes weken na de start van Arizona moeten we reeds een aantal punten uitklaren of aanpassen. De toestand is veranderd, zo heet het. Trump wordt ingeroepen als de nieuwe rode lap, alsof men vergeten was dat hij in November was verkozen en dat er aangekondigd onweer op komst was. De “nieuwe” politiek van de USA, en bovenal het feit dat Europa niet langer een bondgenoot maar volgens sommige uitlatingen zelfs een tegenstrever is geworden, was inderdaad een schok, maar niet helemaal onaangekondigd.

Het besef in Europa dat men er alleen voor staat, heeft wel één en ander veroorzaakt. In de eerste plaats dat, als het er echt op aankomt, men geen partners heeft. Dat we gedurende decennia meer en meer afhankelijk zijn geworden van de USA voor een groot deel van onze economie en welvaart. Dat bij duidelijke tekenen van Amerikaanse economische zwakte zij ook de relatieve last van het militair bondgenootschap afwentelen. Hierbij is duidelijk dat we zwaar afhankelijk zijn geworden van hun technologische middelen. En ook dat we zelf bepaalde facetten van de technologische ontwikkelingen in het algemeen hebben verwaarloosd.

De nieuwe militaire toestand en de Europese technologische achterstand betekenen in de eerste plaats zeer grote extra uitgaven. Tegelijk echter heeft men vastgesteld dat tegenover de geraamde begroting van oktober vorig jaar nog eens een extra verlies van 2 miljard werd genoteerd.

2. Extra’s, extra’s en nog eens extra’s.

 Dit alles betekent dus extra besparingen en/of extra belastingen. Extra inkomsten ? Sommige cijfers aan de inkomstenzijde waren reeds in het regeerakkoord eerder twijfelachtig.

Het Trump impact op onze economie is momenteel onduidelijk wegens de grillige beslissingen en aanpassingen van deze regering. En ook afhankelijk hoe snel wij en de rest van de EU nieuwe partnerschappen en akkoorden willen en kunnen maken met derden, zoals India, Canada, Zuid-Amerika om verloren markt te compenseren.

Opvallend is dat men vandaag versneld naar een oplossing aan het zoeken is voor de flink verhoogde militaire investeringen. Tegen het einde van deze legislatuur moet er jaarlijks 3,5 miljard extra worden gevonden. Dit laatste cijfer is volgens sommigen fel ondermaats en zou eerder 4 tot 4,5 miljard bedragen. En dan praten we over het huidige plan. NVA wil namelijk versneld naar 3,5% van het BNP gaan als defensie uitgaven (momenteel zitten we aan 1,3%). We herhalen, dit is geen éénmalige maar een permanente verhoging.

En dan was er nog de De Wever uitspraak in Terzake dat Europa een voldoende afschrikkingsmiddel nodig heeft( in het kort atoomwapens, nu we niet meer zo zeker zijn dat de USA een goedkeuring voor het gebruik van in België gestationeerde wapens zullen geven). En willen de Fransen de knop van hun atoomwapens wel delen met de rest van Europa ? Al deze berichten zijn duidelijk een bedreiging voor onze verworvenheden. En bij deze al dan niet vermeende dreiging heeft de doorsnee burger dit gevaar echter niet door. Al zeker niet bij deze centrum-rechtse regering. En Vooruit ?

Hierbij worden allerlei financiële scenario’s geopperd.  Het ene al iets vreemder dan het ander. Extra gaan lenen terwijl we momenteel reeds aan een zeer hoog tarief lenen. Europa zou kunnen lenen en doorschuiven aan andere landen om deze leenlast wat te verlagen. Recent bericht, Europa zal toleranter naar de evolutie van onze begroting kijken. Prima als dit voor de vorm buiten het budget wordt gehouden, maar het blijft een lening die zal worden terugbetaald via belastingen en/of besparingen.

Verkoop van de staatsbelangen in Belfius ( maar dat levert jaarlijks ongeveer 444,5 miljoen dividend op). Het Belgisch deel in Ethias waar de Vlaamse en de Waalse regering de rest in handen heeft ( Diependaele heeft reeds negatief gereageerd op een Vlaams deel, net als Wallonië, waar tussen haakjes Bouchez het kindergeld wou aanslaan om in het Defensiefonds te storten). BNP zou 4 miljard kunnen opleveren, maar we herhalen dat is éénmalig. Wat volgend jaar ? Andere participaties in NMBS, in Infrabel, Proximus, Bpost en Umicore zijn bedenkelijk wat opbrengst betreft vandaag. Brussels Airport, Euroclear, Fluxys en Ageas komen eventueel in aanmerking, maar ze hebben een strategische waarde voor de economie van het land.

Een andere suggestie waren de bevroren Russische miljarden bij Euroclear aanslaan. Maar dat lijkt nu plots veel moeilijker ( technisch en politiek) als eerder voorgesteld.

Er werd ook geopperd een deel van onze goudvoorraad te verkopen !!!

Uitgifte van defensiebons is een andere suggestie. Maar dit is ook een schuld aan de intekenaars en moet dus ook afgelost en terugbetaald worden.

We wachten op de nota die Theo Francken ons binnenkort beloofde.

Maar bovenal wordt er gehoopt dat de wispelturigheid van Trump de wereldeconomie niet in een grote recessie stort.

Ondertussen vernemen we dat de regering zou beslist hebben om deze uitgaven te financieren met éénmalige maatregelen. Onder het aloude motto: hoe we dat dan volgend jaar doen, zien we dan wel.

Van enige deelname van de deelstaten geen spoor meer.

3. De tweede onderhandelingsronde.

Zoals in een eerder artikel gesteld is er duidelijk een tweede onderhandelingsronde nodig om in de eerste plaats de onduidelijkheden van het regeerakkoord te duiden. Eén ding is wèl duidelijk geworden. De deadline die de onderhandelaars zich hadden gesteld bij de vorming van deze regering heeft overduidelijk geleid tot last-minute akkoordjes en vage teksten, die mogelijk deze regering snel zouden kunnen doen vallen.

• Werkloosheid valt weg na twee jaar. Dit gaf de voorbije week een reeks artikels in de kranten met de bijbedenking die sommigen zich maken wat er gebeurt met deze werknemers die een herscholing ( en dan vooral in de broodnodige knelpuntberoepen) van meer dan twee jaar aanvatten. De meesten hebben deze vergoeding nodig om deze studies te kunnen afwerken. Men vreest dat meerderen zullen afhaken als ze het derde jaar op een leefloon terugvallen.

Een ernstige discussie dringt zich op over een speciaal statuut voor deze makkelijk te controleren gevallen.

Ondertussen heeft minister Clarinval reeds een sprong naar voren gemaakt. Vorige week werd reeds een wetsvoorstel in de Kamer gestemd om studentenarbeid uit te breiden tot 650 uur per jaar. De jobs die zij innemen, zijn meestal voor ongeschoolden. Maar deze jobstudenten betalen nauwelijks sociale bijdragen en hun werkgever evenmin. Volgens een studie van het ACV waren er in 2023 ongeveer 632 000.

Na enkele strubbelingen over tussentijdse gevallen is men akkoord om pas eind juni de toegang tot SWT ( brugpensioen) af te sluiten. Wie nu reeds in opzeg is, zou nog met brugpensioen kunnen gaan.

Clarinval zegt ook snel te handelen m.b.t. beperking werkloosheid. In de begroting is namelijk in 2026 reeds 900 miljoen besparing voorzien. Het betreft hier ongeveer 85000 werklozen. We pakken hun uitkering niet af, zegt Clarinval ironisch, we willen hen daarentegen aan een job helpen.

FOD Arbeid echter schat dat ongeveer een derde aan de slag kan, een derde komt bij de OCMW terecht en een derde zal verdwijnen, in ieder geval uit de statistieken omdat ze om allerlei redenen geen recht hebben op leefloon (bijvoorbeeld omdat hun vrouw werkt).

We blijven echter nieuwsgierig naar de uiteindelijke modaliteiten.

De geraamde besparingen echter bedragen 1,9 miljard Euro. Dit alleen belooft niets goeds.

• De prijs van het symbooldossier dat Vooruit als een compensatie realiseerde om de achterban te kalmeren. Ondertussen blijkt reeds overduidelijk dat MR hier nog zwaar zal tegen opboksen. Eerste poging was het ballonnetje van Bouchez om
• een onderscheid te maken tussen beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde aandelen.
• Tweede ballonnetje kwam van Mehdi (niet vanaf de eerste 10 000 € maar vanaf de eerste 20 000 € belasten), zogezegd om de toestand te ontmijnen. Welke ontmijning bedoelde hij ? De overeenkomst staat toch op papier, of niet ?
• Ter herinnering het gaat hier over een belasting op meerwaarde ontstaan uit aandelen, niet op de inkomsten ( zeg maar het loon) van de rijken. Er blijven ook nog de modaliteiten om dit alles precies vast te stellen. We horen de televisie fiscalisten hier weinig over vertellen. Dat op zichzelf voorspelt weinig goeds.
• Het bonus-malus systeem bij pensioenen. De modaliteiten hiervoor staan nog niet op papier. Maar zullen, gezien de temperatuur rond deze regering, snel worden doorgedrukt. Hoe wordt vertaald in de verwachte besparingen. De huidige denkpiste stelt dat we vanaf 2040 aan de jaarnorm van 5% zullen zitten, dat betekent concreet bij een huidig gemiddeld pensioen tot 525 € minder ( zo stelt ook OKRA de ouderenorganisatie van de christelijke zuil). Maar in de tussenfase tot 2040 zou er 2 en later reeds 4% worden toegepast per minder gewerkt jaar. Daartegen staat een bonus voor ieder jaar meer gewerkt. Aan dezelfde percentages ? Maar voor 35 jaar halftijds werk zou deze malus niet gelden. Moederschapsrust, geboorte- en zorgverlof worden als gewerkte dagen geteld, maar ziektedagen niet. Ziek worden wordt dus bestraft. Hoe asociaal is dit ?
• En nog pensioenen. Een extra hervorming gaat over het echtscheidingspensioen, waarbij niet-gewerkte jaren van een ex-echtgenote niet meer zullen meetellen voor het pensioen. Een analoge hervorming zal worden doorgevoerd bij het overlevingspensioen. De mogelijkheid hiertoe is in het verleden reeds opgetrokken tot de leeftijd van 50 jaar. Het nieuwe plan voorziet dat men het overlevingspensioen slechts kan krijgen als hij of zij in aanmerking komt voor een rustpensioen. Voor een vrouw bijvoorbeeld die werkt zijn er geen dramatische gevolgen, maar een vrouw die niet werkt of tijdelijk is gestopt met werken, zijn de gevolgen ernstig. Voor hen komt er een lange overgangsperiode.
• En nog pensioenen. Met name bij de ambtenaren staan eveneens een paar hervormingen op de agenda. Bij de statutaire ambtenaren bijvoorbeeld wordt voortaan berekend op de wedde van een volledige loopbaan en niet meer op de laatste tien dienstjaren. Het systeem waarbij pensioenen van ambtenaren bovenop de index kunnen stijgen ( de zogenaamde perequatie) verdwijnt volledig vanaf 2026. Het impact is groot. Een leraar bijvoorbeeld kan tot 20% verliezen. Wie wil, naast alle andere problematiek in het onderwijs, nog leraar worden ? De switch naar de privé met betere financiële voorwaarden en aanvullende pensioenen kan dus starten. De pensioenen van de zelfstandigen daarentegen, steeds onder de noemer van harmonisering, zijn recent behoorlijk gestegen en zullen de komende jaren nog met 45% stijgen. Op zich geen probleem. Alleen, hun sociale bijdragen zijn nauwelijks gestegen. De meesten betalen amper de wettelijke minimumbijdrage. En hun meewerkende echtgenotes betalen per kwartaal 380 € om recht te hebben op een volledig minimumpensioen van 1773 €. Harmonisatie ?
• Een analoge uitholling van het pensioenstelsel gebeurt door de systematische verhoging van het aantal uren dat studenten kunnen werken. Dit gebeurt zonder redelijke afhouding van sociale bijdragen. En hetzelfde geldt voor de flexi-jobs. Het Planbureau berekende dat alle lastenverlagingen en loonsubsidies in 2024 de bedrijven ongeveer 15 miljard heeft opgeleverd. De aanval op ons sociaal stelsel gaat maar verder door. Behalve de vakbond horen we geen luid protest.
• En dan de harmonisatie van de pensioenen. Sedert vele regeringen wordt hieraan gesleuteld en niet altijd op een redelijke en logische wijze. Basisidee is om ooit te komen tot een éénvormig pensioensysteem. Hierbij is het overduidelijk dat deze harmonisering tot een gemiddeld pensioen voor alle huidige stelsels neerwaarts zal zijn.
• En extra besparingen. Besparingen op Asiel en Migratie zouden ongeveer 1,4 miljard moeten opleveren. Van NVA hadden we niets anders verwacht, maar waar blijft de stem van Vooruit en CD&V ? En dan komt naar verluid ook het wetenschapsbeleid in het vizier voor besparingen. De enige grondstof die we nog hebben, namelijk kennis, wordt in gevaar gebracht.  De hoogte van deze mogelijke besparingen zijn voorlopig niet bekend. Voor ons is dit ronduit schandalig en bovendien een groot risico voor de toekomst.
• En ons ziektestelsel. Met enig gejuich werd aangekondigd dat hier geen besparingen zullen worden doorgevoerd. De budgetten zullen niet dalen. Vandenbroucke had hier een strijdpunt van gemaakt. Maar er werd wel aangekondigd dat een deel van de langdurig zieken opnieuw zullen worden gecontroleerd. Meer dan de helft van de ruim 500 000 langdurig zieken is volgens het Riziv permanent arbeidsongeschikt.
• We verwachten een hete zomer als het volle impact van dit alles zal doordringen bij de bevolking.

4. Leven om te werken.

Terug naar vele jaren geleden, toen linkse politici naar kortere arbeidstijden streefden onder de slogan “we werken om te leven, we leven niet om te werken”. En kijk, wij bevinden ons in het kielzog van rechts. Er moet bespaard worden en er moet gewerkt worden. Miljarden besparen op sociale middelen maar razendsnel extra miljarden vinden voor de bewapening. Dat hebben we nog al eens gehad.

Politiek is inderdaad een zaak van keuzes maken en het is duidelijk welke keuzes momenteel de voorkeur hebben.

Langzaam maar zeker wordt ook duidelijk dat de zogenaamde linkse verworvenheden in het regeerakkoord zeer problematisch zijn en dat veruit het grootste deel van de besparingen door de minst vermogenden zullen worden gedragen.